Watykan ogłosił pierwszą encyklikę AI w historii Kościoła katolickiego. Dokument Magnifica Humanitas, podpisany przez papieża Leo XIV 15 maja i oficjalnie zaprezentowany 25 maja, liczy 200 stron i krytykuje koncentrację władzy w rękach kilku globalnych firm technologicznych. To pierwszy tej rangi tekst Kościoła o sztucznej inteligencji.
Co znalazło się w dokumencie
Leo XIV wybrał imię nawiązujące do Leona XIII, autora Rerum novarum (1891) o prawach pracowniczych. Paralela jest celowa: nowy papież traktuje rozwój AI jako „kolejną rewolucję przemysłową" i stosuje wobec niej tę samą perspektywę godności pracy. Encyklika porusza pięć osi tematycznych:
- Interpretowalność (sekcja 98): modele AI są dziś bardziej „uprawiane niż budowane", a procesy ich rozumowania pozostają nieprzejrzyste.
- Koszty środowiskowe (sekcja 101): szkolenie dużych modeli wymaga ogromnych ilości energii i wody, co obciąża infrastrukturę centrów danych.
- Uprzedzenia algorytmiczne (sekcja 100): systemy odzwierciedlają „założenia kulturowe tych, którzy je zaprojektowali i wytrenowali".
- Koncentracja władzy (sekcja 108): AI „wzmacnia siłę tych, którzy już posiadają zasoby ekonomiczne, ekspertyzę i dostęp do danych".
- Praca i godność człowieka: decyzje o zatrudnieniu nie powinny być „w pełni delegowane do systemów automatycznych".
Mocnym postulatem dokumentu jest pogląd na dane: według encykliki własność danych „nie może pozostawać wyłącznie w rękach prywatnych" i powinna być traktowana jako dobro wspólne. To zderzenie z dominującym modelem biznesowym największych dostawców AI.
Co to oznacza dla polskiego biznesu
Encyklika nie jest aktem prawa, ale wpływa na ramy etyczne, do których odwołują się regulatorzy i kontrahenci. Trzy punkty warto wziąć pod uwagę przy projektach AI w firmie: jasne kryteria nadzoru z udziałem osób, których system dotyczy; rezygnację z wyścigu w stronę coraz większych modeli, gdy wystarczają rozwiązania specjalistyczne; oraz nieprzekazywanie decyzji kadrowych w pełni do automatyzacji. Akt AI UE jest właśnie wdrażany etapowo, więc komentarz Watykanu trafia w okno, w którym firmy projektują własne polityki AI.
Dla menedżerów i działów HR ważny jest sygnał: rośnie presja społeczna i instytucjonalna na transparentność, etykę i podmiotowość pracownika w procesach AI. Symboliczna waga dokumentu sprawi, że dyskusja o AI w pracy nie zatrzyma się na poziomie technologii i ROI.
Źródło: TechCrunch — The pope's AI encyclical isn't really about AI (25 maja 2026) oraz Simon Willison — Notes on Pope Leo XIV's encyclical on AI. Pełny tekst: Magnifica Humanitas (Vatican).
